TEBDER KURULUMUDUR
MANA YAZILARI
ALEVİLİK İNANCININ ÖZLERİ

Unutulan Coğrafya

ANADOLU TÜRKMEN TARİHİNDE UNUTULAN ÇOĞRAFYA

 

       Tokat ilinin Turhal, Zile ve Pazar ilçelerinin sınırları içinde yer alan Kazova, sakatat dağları, deveci dağları ve buzluk dağları (Kelit ve Varay) bölgesi Anadolu bozok kolu kızıl oğuz Türkmenleri’nin en karanlık tarihlerini yaşadıkları bir çoğrafyadır.  Bu  coğrafya  da   Hangi   olaylar   olmuştur?   Osmanlıya   karşı   Tarih   1512   Şah   Kulu   isyanı,  1519  Celali   İsyanı,  1526  Zünnün   Baba   isyanı,  1527   Şah   Veli  isyanı.  Zünnün  oğlu   Halil   İsyanı,  Kalender  Çelebi  isyanları  meydana   gelmiştir.  Bu   coğrafyada   bu  isyanların   sayısız    izleri   bulunmaktadır.  Çoğu   kayıp   olma  aşamasına   gelmiştir.  Çoğunun   anlamı  değiştirilmiş   yalan  ve  yanlış  anlamlar   yüklenmektedir. Olaylar   Osmanlının  taraflı  resmi   tarihine   göre  ve   Osmanlı   vakauz namelerine   göre  bu  günkü   yazar,  çizerlerce   çarpıtılarak   yorumlanmaktadır.    Gerçekler   gizli   kalmıştır. Bu   coğrafyada   ki   olaylar   ve   izler   bu  günkü  anlayış   doğrultusunda   araştırmayı   ve  tarafsız   bilimin   ışığında  yeniden   değerlendirmeyi   beklemektedir.  Bu   günün   Tarih  anlayışına    göre   bu   isyanların   gerçek   müsebbibi    Osmanlı    Padişahı      Yavuz    Sultan   Selimdir.  Yoksa   akrabaları   ve   Tebaası    olan   Türkmenler   ne   onun   tahtına   göz   dikmişler.  Nede   onun   saltanatını   ortadan   kaldırmayı   istemişlerdir. Öyle   ise   gerçekler   nedir?   Orta  Asya dan   Anadolu’ya   binlerce   yıllık   Türkmen   tarihi   içinde   Türkmenlerin     Tek   bir   hasasiyetleri     vardır.   Oda    “ Arap   İslam  Şeriatı   ve   inanç  yolu   ile   Araplaşma , assimile   olma   korkusudur”.  Bir   ulus   Şuuruna   sahip ,  köklü   gelenekleri,  töreleri,  harsı  ve  İslam   öncesi   eski  dini  bulunan   ondan   izler   taşıyan   Türk   İslam   sentezi   (Halk  Müslüman’ı)   olan   Türkmenlerin  bu   hassasiyetine   saygı  duyulmalı  idi   ve  horlanmamalıyıdırlar. Yavuz  Sultan   Selim   devletinin   aslı   unsuru   olan, akrabası   bulunan  ve  tebaası    Türkmenlerle   İlişkilerini  keserek   devlet   tebaa   kopukluğu   içinde  Halifelik    sevdasına   düştü . Türkmenlerin,  akrabalarının   yoğunlukta   bulunduğu   komşu   ve   bir kardeş   Türkmen  devletinin  Hükümdarı  Şah  İsmail   ile  çekişmeye   girerek   yenilgiye   uğratması.   Bu  zafer ide   her  iki   tarafın   hüküm   sürdüğü   coğrafyada  yaşayan   Kızıl   Oğuz ,  Boz  ulus   halk   dilinde   Alevi,   Kızılbaş   tayfası   Türkmen   topluluklarına  iftiralar   atarak   ve  hasmehane  tavırlarla   bu   tebaa   toplulukları   horluyarak    sevdalısı   olduğu   din   ve   şeriat   kuralları   esasında   şeyhülislam   Abu  Suud   efendi,   İbni   kemal   efendinin   cihat   fetfaa  ve   fermanlarını   imzalıyarak   Türkmen   halkına   soykırım   uygulanması   bu   olayların   müsebbibi  olduğunun   bir   açık   delili   değimlidir?  Bu   durum   karşısında   Türkmenlerin   isyanları   haklılık   kazanmaz mı?   İşte   bu   düşüncelerle   konuyu   açalım.  Osmanlı   Padişahı   Yavuz   Sultan   Selim,   Arapların   Resmi   dini   “Şeriat   Halifeliğine”  soyununca   ve  Şah   İsmail’ ile de   rekabete   girince   Osmanlı   coğrafyasında   yaşayan   Türkmenler   korku   ve   paniğe   kapıldılar.  Padişah   Halife   olursa   “Arap  Şeriatını”  bize  uygular.  Bizleri   Araplaştırır.  Türklüğümüz,  Türkmenliğimiz   ortadan   kalkar. Asimile   oluruz. Arap   generali   Kuteybe   ile  binlerce  yıl   önceki    mücadelemiz  ve  kazanımlarımız   son   bulur. Akrabamız   Yavuz  sultan  Selimin   ihanetine   uğrarız  tasa   ve   kaygısını   yaşarlar.  Bütün   Türkmenler   infiale,  paniğe   kapılarak  İçin,  için  aynarlar ve komşu   hükümdara   giderler. “Biz   padişahımıza   kaygımızı   anlatamıyoruz.  Bize   yardımcı   olun.”   derler. İki   hükümdar   arasında   bu   konuda   mektuplaşmalar   başlar. Birbirlerinin   mektuplarına   yanlış   anlamlar   yüklüyerek sertleşirler. Her   iki   hükümdarın   çevresindeki      ve  dış   Türk   düşmanları   her   iki  hükümdarı da  kışkırtırlar.  Osmanlı   Tebaası   olan   kızıl   Oğuz   Türkmenleri  suçlanır.  Tahammülü   imkansız ,  zalimce   zulme,  horlanmaya  ve   yer,   yer    katliama    başlanır.  Bu   süreçte    Kazova   gibi   verimli   Topraklarda   gözü  olan   ve  Türkmenlerle  birlikte   yaşayan    Rum,  Ermeni   gibi  etnik   kökenliler   Türk   ve  Türkmenleri   kendi   devletleri   ile  birbirine  düşürüyoruz    diye   cesaretlenirler.  Onlarda   nüfuzlarını   balkan   kökenli   eski   hıristiyan  Osmanlı  devşirmesi  sahte  Müslüman   bölgede   idareci,  kadı,  müftü , asker   ve   mülki   yönetici   olan   Makedon,  Arnavut,  Pomak , Boşnak, Hırvat,  Sırp,  Bulgar   ve  Yunan   kökenlilere   baş   vurup   temasa   geçerek   ortalığı   karıştırmaya   çalıştılar. Türkmen  Tebaa  ile   Osmanlı   devleti   arasında  kopukluk   başladı. Türkmenler   Osmanlıdan,  Yavuz   Sultan   Selimden   el eteğini   çekerek    Safavi   hükümdarı   Şah   İsmail’e    yöneldiler. Bu   yönelişi   tesbit   eden   Yavuz   sultan   selim, etrafında  bulunan   devşirme   vezirleri   ve   paşaları,  danışmanı   akıl   hocaları   Toy   ve   ulusal   tecrübesi    az   olan   padişah’ı,  babası    Beyazıt   hanla   olan   mücadelesini de    dillendirerek   padişahı    Türkmenlere   karşı   zalimane   eylemlere   yönlendirdiler. Fetva  ve   fermanlara   dayanarak   diğer   tebaa   halkları   ve   yöneticiler   cihat’a   başladılar. Türkmenlerden   ilk   karşı  hareketi  Antalya   Teke  yöresinde  bulunan   Türkmenler   Hasan   Halife   oğlu   Şah  Kulu   sultan   liderliğinde   isyana   başladılar. 1512   Hareket   yönleri   Tokat   Kazova   Türkmenleri  ile   bütünleşmekti,  savaşarak  ve   Osmanlı   kuvvetlerini   yenerek   Sivas   ve Tokat   yönünde  ilerilediler.  Tokat’a   yakın   yerde   Yıldızeli   Yenihan    Mevkii’nde   Osmanlı   kuvvetleri   ile    yapılan   savaşta   Kuru  çay   mevkiinde   Şah   kulu   sultan   şehit   düşmesine   rağmen    Şah    kulu   kuvvetleri   Tokat’ı    işgal   ettiler. Halife   Ali    adına ve Şah  İsmail  adına ve  Nur  Ali  adına  Tokat   ulu cami de    Fetva  ve   hutbe    okuttular. Osmanlı   saldırısı   başlayınca  da   Tokat   şehrini   yakıp   yıktılar. Osmanlı   bu  ayaklanmayı   zorla   ve  çok   kanlı    bastırdı. Binlerce    Türkmen   öldürüldü. Yavuz  Sultan  selimle ,  Şah   İsmail  arasındaki   rekabet   artarak    savaşa    dönüştü.  İki   ordu   1514  de   Çaldıranda   karşılaştı. Yavuz   Sultan   Selimin   zaferi   ile   bitti.   Tahtı   ve   eşi   Yavuz   tarafından   alındı. Şah   İsmail   kahrından   öldü. Yavuz   Sultan   Selim   savaş  harekatını   devam  ettirerek   Mısır’a   kadar   ilerledi.  Memluklulardan   Halifeliği   ve   Mukaddes   emanetleri   aldı. Kahire’de   bulunan   El-Ezher   medresesinden    2000  Arap   şeriat   imamını   Anadolu   halkını   Araplaştırmak    şeriat   kurallarını   uygulatmak   görevi   ile   “tebliğci”   adı   altında   Anadolu’ya   getirdi. Bu   zalimlikleri   gören   ve  bunlara   şahit   olan    Anadolu   Türkmen   halkının   daha da   sabrı,  tehammülü   kalmadı. Onlarda   karşı   tedbirlere  yöneldiler. Yavuz’un   bu   acımasız  tavırları,  Türkmenlerin   ümidi   olan   Şah   İsmail’in    yenilgisi  ve  binlerce   Türkmen’inin   imhası  Sivas   (Rumeli   Beylerbeyliği)  ‘ne   bağlı    Tokat   sancağı   “Kaz ova”  bölgesinde  bulunan   “Kalenderi  ve  Haydari”  Türkmenlerini  korku   sardı. Siyasi   ve   dini   önderleri   karşı  karışı   tedbirlere   ve   savunma   planları, örgütlenmeye   yöneldiler. Bu  sırada    Zile   sancağının    eski   ermeni   papazı    iken   sahte   müslüman   olup   kadılık   makamı   verilen    Zile   kadısı    Abu   suud   efendinin   fermanını   eline   alarak     Zile   kışlasının   komutanı   olan   Hırvat   asıllı   Rüstem    Paşa’ya    gider.  Bu   fermanın   hükmünün   Kaz  ovada  ki    Türkmenlere de   uygulanmasını  ister. Türkmenlerin   obalarında   bulunup   öldürülmesi   için   Rüstem   paşa   kışladan   “Mir miran”  denilen  balkan   kökenli  askeri  birlikleri   Türkmenler   üzerine   gönderir. Bu    arada  bahsedelim. Rüstem   Paşa   çok   rüşvet  yiyen   ve 4 bölgeden   toprak   satın  alıp   adına   vakıflar   kuran   bir   kişidir.  Gönderdiği   askeri   birlikler   Kazova   obalarında   Türkmenleri    bulurlar. Halkı   toplayıp   öldüreceklerini   söylerler. Halk  gelen  askerlerin  eline,  eteğine  düşerler. Yalvarır,  yakarırlar. Osmanlının   akrabası   olduklarını  söylerler. Öldürülmelerinin    sebebini   ve   suçlarını   sorarlar. Olumlu  bir   cevap   alamazlar. Askerler  ellerindeki   padişah   fermanını  ve  fetvayı   gösterirler. Türkmenler  “başka  bir  yolu   yok mu?   bizim  sağ   kalmamızın”   deyince de    askerler   şu    tekliflerini   ileri   sürerler. “Bize   500   koyun, elinizdeki   bütün    yapağıları,  yağ  ve   çökelekleri,  peynirleri,  bir   kaç   iyi   binek   atı   ve   zile de  ki   komutanımız   Rüstem    paşaya    götürmek   üzere   güzellerinden   bir  kaç   tane   çar iye   kız   vereceksiniz.  Birde   bu   obayı  biz   gider   gitmez   hemen   boşaltacaksınız. Başka   dağlara   çekileceksiniz   derler. Türkmenler  bir iki  defa  bu  isteği  kabullenirler.  Göç   nedenini de   şöyle   izah  ederler.  Biz   Zile’ye   gidince  komutanımıza   ve    kadıya   şöyle   diyeceğiz.  Gittik   bir   kaç   Türkmen   obası   bulduk  ama   Türkmenler  obayı   terk   etmişler.  Bu   hayvanları.  Bu  yiyecekleri   ve   bu    kızları    obada   bırakıp   kaçmışlar. Diyerek   kendimizi    kurtaracağız   derler.ertesi   günler   yine   obalar   mir miran   bölüklerince   basılır.  Baskın  ve   yağmalama    devam    eder.  Çaresiz    Türkmenler    Erkilet   köyünde  ki   siyasi   ve   dini    önderlerine   giderek durumu  bildirir  şöyle  dilekte   bulunurlar:  “pirim    bize   kerametinle   dua mı    edip  bu   zulümden   kurtaracaksınız   yoksa  önümüze   düşüp   Zile’de ki   kadıya  ve   rüstem    paşaya   haddini    bildireceğiz”    derler. Kalenderi   ve  Haydari  ocağı’nın  (Hubyar  Abdal  soylu)  lideri   Bozoklu   Celal   baba   taliplerim   haklısınız   durumunuzu   biliyorum.  Haber   salın   bütün   obalardaki   önde   gelen    liderler    dergahıma  gelip   toplansınlar.  Konuşup   hallederiz   der    şikayete   gelenleri  obalarına  gönderir.  Obaların   ileri   gelenleri   Erkilet    dergahında   ve   Celal   Baba    huzurunda  toplanırlar.   Konuyu   tartışırlar.  İsyan   etmekten   başka   çare   bulamazlar. Ayaklanma   hareketinin   merkezinin   Erkilet   köyünün   olamayacagına   karar   verirler.  Türkmen   halkının   yerleşik   olduğu   obaların  dışında   harekete   uygun   bazı   özellikleri   olan   gizli   bir   merkez   karargah   yeri   ararlar. Kazova   güneyi   ve   kuzeyi  yüksek  sıra   dağlarla   çevrili   Doğusu    Tokat’a   kadar   uzanan   ve   batısı da  Turhal   köyüne   uzanan   genişce     vadi   şeklinde   bir   ovadır.  Ovanın   ortasından   Tokat   istikametinden   Turhal   istikametine   akan   yeşil  ırmağın   en   büyük   kolu   Tozanlı    deresi   geçmektedir.  Türkmenler   Kazovanın  orta  merkezi   olan    bu   günkü   Pazar   ilçesinin   bulunduğu   çukurluk   bölgeyi   kışlık   mekan  olarak   kullanırlar. Obalar   halinde   yerleşik   durumdadırlar. Tek   yerleşik    köy    Haydari   ve   kalenderi    dergahının   bulunduğu   ve   aşiretlerin   dini   ve  siyasi   önderlerinin   oturduğu   Erkilet   köyü    kış   ve   yaz   yerleşik   yerleridir.  Obalar   bahar   ayından  itibaren   güney   ve   kuzey   dağ   eteklerine   çekilirler. Sonbaharda   kışlak   yerde   toplanırlar.  Bölgede   kızıl  oğuz  Beg dilli    “hubyarlı”  Türkmenlerin   dışında   başka   bir    Türkmen   boyu    yoktur.  Ara sıra   Ermeni   ve   Türk   kökenli  Rum   yerleşgeleri   ve   çiftlikleri   bulunmaktadır. Türkmenler   bu   merkeze   bağlı   olarak   kazova,  zile  ve  yozgat. Amasya   ovalarına   dağılmış   durumdadırlar. Ayrıca   Erbaa, Niksar   ve  Reşadiye   ovalarında   da   yoğunluktadırlar. İşte   Türkmenlerin   yerleşik   hali   böyledir. Aranan   gizli   karargah  özelliklerini   şöyle  tarif   ederler.  Gizli   karargahtan   bakıldığında    ovanın    Tokat   yönünden   gelecek   tehlikeler  uzaktan   görülmelidir.  Turhal,  Zile   yönünden   gelecek   tehlikelerde   görülmelidir.  Karargahtan  bakıldığında   bütün   Türkmen   Obaları   ve  pirin   oturduğu   Erkilet köyü    gözlenebilmelidir. Karargah   bir   Osmanlı   süvari   ordusu   saldırı   ve   baskınına   karşı   can- baş   kurtara   bilecek   en   az   zayiat   verecek   sıra   dağların   eteğinde   ve  engebeli  bir  arazi   olmalıdır.  Bir   miktar   su   kaynağı    bulunmalıdır. İşte   bu   özelliklere   en   uygun   yer   olarak   bir   yer   bulurlar. Ayaklanmayı   yönetecek   Türkmen   kocaları,  Heterodoks   bilge   dervişleri   ve liderler   bu  yerde   toplanırlar. Öncelikle   buraya   bir   ad,  isim   verme   gereği   duyulur. Türkmen   önderleri   kendilerini   Orta  Asya da   bıraktıkları    “Harezm”  devletinin   Anadolu’da   ki   devamı    saydıkları    için    seçtikleri    bu   karargaha     Harezem    devletinin    başşehrinin    adı   olan   “KAT”  adını   verirler.   Karargah’a    Türkmenlerin    benliğini ,Ulusallığını  temsil   eden   ön  yüzü   kırmızı  al   renk   anlamı   “Türkmenler   Öncelikle    Türktür.”  Düşüncesini   simgeli yen,  Arka   yüzü  ise   Arap  yeşili   renginde  anlamı  Türkmenlerin   sonrada  (ikinci  öncelikte)   Ehli   Beyit’e   saygılı   Şamanlık   ve  İslam    sentezi    “algıla nan”  Halk   İslamı   olduklarını   simgeliyen    bir    bayrağı   “KAT”  karargahına   diktiler. Pir   Sultan   Abdal   bir  deyişinde   bu   bayrağı   “Kazovaya   sancağımızı   diktik”  diyerek   dillendirir. Türkmenlerin   isyanları   başarısızlığa   uğrayıncada   bu   bayrağı   gelin   kızlarının    başlarına   “duvak”  yaparak   bu   olayı   canlı   tutar  ve   unutmazlar. Kat  karargahında   planlanan    siyaset     İsyan   ederek   önce   Osmanlıya   seslerini   duyurmak   akabinde de    Osmanlıdan    ayrılarak   başşehri   “KAT”  olan   24   Oğuz   boyunu   içine   alan   “Göktürk”  devletinden   sonra   Anadolu da   ilk   kez    kızıl   Oğuz    Türkmen    devletini   kurmaktı. Selçuklu,  Osmanlı   gibi   bir   boyun   kurduğu   aile   devletlerinden   kurtulmaktı   amaçları.  Bu    düşüncelerle  Türkmenler    “Kat”  denilen    yerde   1517    ve 1519   Tarihinde   kısa   ömürlü   Anadolu   Türkmen   devleti   kuruldu. Bundan   sonra   üçüncü  Türk  devletini   kurmak    Beğ dilli    boyu   kocacık   oymağından   Türkiye   Cumhuriyetini   kurmak    Mustafa    Kemal’e   nasıp   oldu. (29-10 1923) Türkmenlerin   Mustafa   kemal’e   bağlılığı  bundandır. Türkmenler   yüzlerce   yıldır   bir   gün   bir   kurtarıcı   er   çıkacak   24  Oğuz   boyunu  içine   alan   ulusumuz  adına   devlet   kuracak   diye    hayal   ederlerdi.  Şükürler   olsun   gerçekleşti. Türkmenler  arasında  “KAT”  karargahı   hiç  unutulmadı.  Başı   ağrıyan,  dertlenen, çaresiz   kalan   Türkmenler   orayı   ziyarete   koştu   derman  aradı   ve  buldular da. Bu   gün   “KAT”  mukaddes  büyük   bir   ziyaretgahtır.  Lakin   ne   Türkmenler   nede   orayı   ziyaret   edenler   nede   orayı   işleten   Sünniler   “KAT”ın   neden   kutsandığını   bilmezler. Araştırılmamış   gerçekler  gizli  kalmış  Tarih   sayfalarına   geçmemiş   bir   Türkmen   tarihi   mekanıdır. İşte   makalemin   konusu   “kat” ve  bunun  gibi   yerlerin   araştırılmasını   istemektir. Kat  karargahı    Türkmen   Heteredoks   ermiş  ve  bilge  dervişlerce   dua lanarak,  ilahilerle   kutsanmış,   kurbanlar   Tıglanıp   pişirilip   Türkmen   yiğitlerince    lokma   edilmiştir.  Alalede   bir   yer değildir. Şifa   dilenecek,  şifa   bulunacak   bir    yerdir. Toprağı   çöher   olarak   kullanılır.  Suyu   şifalıdır. Derdine   derman  bulanlar   adak   adar   kurbanını   keser. Türkmen   geleneğinin   mukaddes  tarihsel Tekkesidir . Allah, Muhammet   ve  Ali   üçlemesinin   adları   zikredilerek   ve  Pir  sultan  abdalın   sazı   sözü   ile   kutsanmıştır.  Türkmenlerin   Celali  Ayaklanması   bu   noktadan   başlatılarak  1519   devam  ettirilmiştir.  Pir  sultan   abdal, çırağı   Kul  himmet   bu   karargahtan   emir   alarak   oba   oba   dolaşarak   ikna   ettiği    genç    Türkmen   yiğitlerini   guruplar   halinde   bu   karargah’a   getirmiş   bu   karargahtan    görev   alan    Türkmen    yiğitleri   gerila   türünde   zile   sancağına   baskınlar, sabotajlar   düzenleyerek   yakıp   yıkmışlar. Kadı,  Müftü,  Hırvat  Asıllı   Rüstem   Paşa  askeri,  mülki   makamlara  hadlerini   bildirmişlerdir.  Pir   sultan   Abdal    sazı   ile   bu   savaşa   katılmış    onun   ikna  ettiği   Türkmen  yiğitleri de  silah  ve   becerileri   ile   Zile   sancağını   dize   getirmişler. Türkmen   sesini   Osmanlı   topraklarına   ve   saraya   duyurmuşlardır. Türkmen   Sesini   duyan   Halife  ve  Padişah   Yavuz   Sultan   Selim   bu  ayaklanma   üzerine   yeniçeri   ordusunu   gönderirsem   onlarda   Türkmen ,   Türkmen,  Türkmeni   öldürmez   kaygısı   ile   Kürt   asıllı   Aşiret   reisi  ve  Diyarbekir   valisi  HÜSREV   Paşaya   ferman   buyurur ki.  Bölgenden   yüz   bin   kişilik   şafii   Kürtlerden   asker   topla   Çuhadar  ağa   makam   sahibi   olarak    Tokat   Kazovaya   git   ayaklanmayı   bastır. Bozoklu   Celal   nam  adli   kişi   ve  yandaşlarının   kellelerini  bana   gönder   diye   buyrukta  bulunur. Zile   kışlasındaki   Hırvat   asıllı   Rüstem   Paşayada    balkan  kökenli   askerlerinle   Hüsrev    paşaya   yardımcı  olmasını   buyurur. Sivas  Rumeli  Beylerbeyliği   de  bölgeye  kuvvet   kaydırır. Bölgedeki    kuvvetlerin   asıl   yetkisi   Hırvat  asıllı   Rüstem   paşaya   verilir.  Hırvat  asıllı   Kuyucu   Murat    bu   kuvvetlerin   içinde    Alay   komutanı   seviyesinde   bir   zabittir.  Rüstem   paşanın   yardımcısıdır. Türkmenleri   Kuyulara   gömerek   ve  ateşlere   atarak    imha   eden   Kuyucu   murat   ünlenerek   paşalığa  yükseltilir. Rüstem  paşada   ünlenerek    Kanuninin   damadı   olur   ve  sadrazamlığa   kadar   yükselir.  Kürt   asıllı   Hüsrev   paşa   topladığı   kuvvetlerle   yola   çıkınca  ve  Zile sancağı   etrafında ki   askeri   hareketlilik   artınca   zile   de    del lallar   bağırtılır. Davul   zurna  çalınarak   eğlenceler   yapılır. “ Padişahımız   efendimiz   yüz  bin   kişilik   suvarı   ordusu   göndermiş    bu   bölgede   ne   kadar   celali   Türkmeni   varsa   kelleleri   kesilip   çuvallarla   İstanbul’a   padişaha   gönderilecekmiş    diye   seslendirirler.” Bu   haberleri    duyan    Türkmenler   KAT   karargahındaki   liderlere  haber  verirler.  Bu   haberleri   duyan    lider    Celal   Baba, diğer  liderlerle   toplantı   yapar.  Aralarında   tartışırlar.Celal  baba  diğer   liderlere  derki   bu   üstün   silahlı   Osmanlı   kuvvetlerine  elimizdeki   nacak,  balta,  orak, tırpan  ve  kılıçlarla   karşı   koyamayız. Halkımızı   kırdırırız.  Yeterince   Osmanlıya   sesimizi   duyurduk,  bu  hareketi   yapmamış   sayılalım   gelin    kaz ovayı   boşaltıp    dağlara   çekilelim   der. Bu  düşünce   bütün   liderlerce   kabul   görür. Kararı   obalara   ve  Türkmen   halkına  duyururlar. Halk   hazırlanır. Liderler  “Kat”  kararğahını   yine   dualarla   kutsuyarak   bu  yerin  ve  bu   Türkmen   tarihi   anının   unutulmamasını   diliyerek   üzüntü   içinde  diktikleri   bayrağı   gönderinden   indirir  kumaşını   bir   genç   kızın   başına   duvak   yaparlar.  Bayrağın   dikildiği   sopayı   üç   parca ‘ya   ayırır  bir   parçasını   Keçeci  babaya,  ikinci  parçasını   Çeltek   babaya,  üçüncü   parçasını da   Erikli  babaya   teslim   ederler. Bu  sopa  parçaları   ileride   kalenderi,  haydari   tarikatının   görgü   “tariki”  olarak  kullanılacak  ve  unutulmuyacaktır. Liderler   “kat” karargahından   ayrılır.  Erkilet te   toplanan   Türkmenlerin  arasına   dağılır. Göç   etmeyi   planlarlar.  Göç  üç  ayrı  dağa   planlanır. Çeltek   baba    kendine   tabi   aşiretleri   ve   oba   liderlerini   alarak  Kaz ovanın   güneyinde   bulunan  ve  zile   önlerine   kadar   uzanan   Deveci    Dağlarına   çekilir. Keçeci  Baba   kendine  tabi   aşiret   ve   liderlerini   alarak   Kaz ovanın    kuzeyinde   bulunan   sakatat    dağlarının   Erbaa   ilçesine   uzanan   batı   ucuna   çekilirler. Kalan   aşiretin  en   kalabalık   gurubu da   Erüklü  Baba,  Dikmen   Baba, Sarı  saltuk  baba, Buyur  Abdal   baba,  Yağcı  Abdal  baba, Yağmur   Dede, Ayan   dede,  öksüz   dede,  Arap  dede,  Elikli   Baba   komutasında  ve  ismi   bilinmiyen   diğer   liderlerle  Kaz ovanın   batı   ucu   Turhal   bölgesinden   başlıyarak ,  Zile’nin    kuzeyini   çevreliyen , Çekerek   ırmağına  kadar  uzanan   Amasya   Gögnücek,  varay   bölgelerini   içine   alan  kuzeyde   Sivas-  Samsun   demir  yolunun  ve  Tozanlı  çayının   Amasya   istikametine   aktığı   vadiyi  meydana  getiren   kayrak   dağlar  ile de  bütünleşen   BUZLUK  dağlarına   çekilirler. Lider Bozoklu   Celal   Baba  yanına   birkaç   bilge   adamını  alır. Bunların  dışında   akrabası  ve  Ahmet   Hubyar  Abdal   soylu   Deger   yerköylü   Yar Ahmet   oğlu   Hubyar,  Ali   Baba,   bu   iki   genç   Celal   Babadan   dedelik   icazeti   almak  için   erkilette  bulunuyorlardı. Ayaklanma   çıkınca  olaya   dahil  oldular. Pir   sultan   Abdal,  Kul   himmet    bir   gurup   oluşturarak   Tokat   civari’na   geldiler. Buralarda   bulunan   Türkmen   obalarının   halklarını   yanlarına   alarak   tozanlı   deresine   çekildiler.  Tozanlı   deresinde   emniyetli   buldukları  yerlere   obalar   kurdurarak   ilerilediler.  Bozoklu    Celal  Baba’nın    amacı    birkaç   bilge   ve   sadık    arkadaşı   ile  İran’a   gidip   safavi  hükümdarı   Şah   Tahmasb’dan    sığınma   veya   yardım    talep   etmekti.  Birde   1243   tarihinde   ki    köse   dağı   savaşında   moğol   askerlerince    yanında   bulunan   7   arkadaşının   hanımıyla   birlikte   öldürülen   Kalenderi  ve  Haydari   tarikatının   Kazova    Erkilette   ilk   kurucusu  , Seyit   kalenderinin   oğlu Seyit  Ali’nin   kızı   Ayni  Hatundan   doğma  ve   Hoca   Ahmet   yesevi’nin    oğlu   veya   yakın   akrabası   olduğu  ileri  sürülen   Kütbeddin   Haydarın   oğlu   ve   Yalincak   Babanın   kızı    Gönül   ananın   biricik   eşi    Hubyar   Ahmet’in    Tozanlı   Deresinin    doğu   güney   ucunda   yıldız   dağı   serisinden   Tekelü   Dağı   Gürgen   Çukuru   denilen    mevkide   bulunan   gizlenmiş   Türbesini   ziyaret   edip  orada  yeni   kararlar   aldıktan   sonra   İrana   gitmekti.  Yeni   düşünceleri   vardı. Çünkü   ortada   birbirinden   uzak   dağlara  dağıtılmış   talipleri,  İşlevsiz    hale   getirilmiş   ecdat   yadigarı   dergah   ortadayken ,  halkı   perişanken   o   canını  kurtarmak   için   İrana   kaçması   abes   ve  halkına  ihanete   yakın   vefasızlık   olurdu. Bu   yüzden   yanına   dergah’ın   hakiki   sahiplerini   almış   ecdadının  huzuruna   gelmişti.  Ecdadı   Ahmet   Hubyar   Dergahını   Kazovada   Erkilet   köyünde   1238   tarihinde   kurmuştu.  Dergahı   orda idi.  Öyle  ise    Ahmet   Hubyar   Abdal    Gürgen    Çukurunda   ne   arıyordu?  Bu   konuyu   biraz   açalım.   Ahmet   hubyar   1238   yılında   Hacı   Bektaş,  Kardeşi   Menteş  bey,  Ahmet   hubyarın  oğulları,  Kudbi   haydar,  Mahmut   Şeyh   abdal   ve  aile   efradı   ile  birlikte   Erkilete   geldiler. 1220  yıllarında   kazovaya   gelip  yerleşen    kızıloğuz   Türkmenlerinin   kendilerine   gösterdikleri   yakın   ilgi   ve  alaka   sebebi   ile   oraya   yerleştiler.  Bu   zatlar   seyit   soylu   oldukları   için   ve  atalarının   dergah   sahibi   olduklarından, Türkmenlerinde   istek   ve   talepleri   ile   Dergah   ocağı   açıldı. Kısa  zamanda  halkla   birbirlerine   kaynaştılar. Kazova   iyi  bir    yerleşim   yeri   ve  iyi   bir   yurttu. Lakin   Anadolu’nun   durumu,  Selçuklu   devleti   Hakanı   Giyasettin   key    Hüsrev’in    Devlet    siyaseti    iflas   etmiş.  Halkla  arasında   kopukluk   doğmuş   oda   halkı  unutmuş   Gürcü  kızı  olan   hanımıyla   birlikte   Ceneviz   saraylarında   zevk   sefaya   düşmüşler. Halkın   idaresini   İran    Gulam  denilen   Medreslerde   yetişmiş   Türk   ve  Türkmen   halkının   hasasiyetlerini   bilmiyen    Rüşvetci  idareci  ve   yöneticilere   bırakmışlardı. Bunlarda   Rum ,  Ermeni   kökenli   zengin    esnaf   tebaa   ile   ortak   çalışıyor.  Halkı   soyuyorlardı. Arap   bağnazlığı   Türk   ve  Türkmenleri   uyuşukluğa   sürüklemiş   bu   arada  da   Horasana  ve   Anadolu’ya   yönelen   Mogol   İlhanlıları    önü sıra   kaçarak   guruplar   halinde   Bozok    kolu   Türkmenleri   akın ,  akın   Anadolu’ya   sığınıyorlardı. Devlet   bunların   iskanıyla   ilgilenmiyordu. Düzen   bozulmuştu. Anadolu  Türk   birliği,   dayanışması   yok  olmuştu. Anadolu’ya   ilerliyen   Moğol    öncü  askeri   birlikleri   Türkmen   obalarını   talan   ediyordu. Perişan   çare   bulunması  için    dini   ve  siyasi   liderlerine   koşuyordu. İşte  bu   şartlar   içinde Anadolu da   bulunan   Türkmen   bilge   kişileri, Heteredoks   dervişler   Baba  İlyas,  Baba   İshak,   Hacı   Bektaş,  Kardeşi   Menteş  Bey   ve  Ahmet   Hupyar  ile   oğulları   Kudbi   Haydar , Mahmut   Şeyh  Abdal   önderliğinde   planlanan   Babai   Ayaklanması   Diğer  Türkmen  dervişlerinin   katılmasıyla   1239-1240  tarihinde  ilan  edildi.  Sivas   vilayeti   Babai   kuvvetlerinin   eline   geçince   Şehrin   idaresi    Ahmet   Hupyar’a    teslim  edildi.  Babai   kuvvetleri   Amasya   üzerinden,  Çorum   üzerinden   ileriliyerek   Kırık   kalenin   güneyinde  ki    May la   ovasında   Türkmenlerin   imhası  ile  son  buldu. Konya’ya  ulaşamadılar. İşte  bu   haber   Sivas’a   ulaşınca    Erkiletli   Ahmet   Hubyar   akrabası  ve  kurmayı   9   arkadaşını  yanına  alarak   saklana  bilecekleri   en   emin  yer   olan    Gürgen   Çukuruna   kaçtılar. 9  arkadaş   orada   kaçak   yaşamaya  başladılar. Aile   Efratları   Erkilet   köyünde   kaldı.  Oğlu   Kudbi   haydar   Selçuklu   askerlerince   Kırıkkale   keskin  ilçesi    “Konur  köyünde”  kuyuya   atılarak   orada   öldürüldü. Şimdi  Haydar  Sultan  Türbesi   diye   anılır. Gürgen  Çukurundaki   dokuz   kaçak    ot   yiyerek,  birkaç   keçi  belsi yerek  ve  av hayvanları   yakalayarak   geçinirlerdi. Yaz   aylarında   evli   olanların   hanımları    Erkiletten   Gürgen   Çukuruna   gizlilik   içinde   gider. Eşleri  ile   yazı  orada   geçirir. Sonbaharda   hanımlar   Erkilete   geri   dönerlerdi. 9   kaçağın    her   biri   sıra   ile    adını   verdikleri   dokuzlar  tepesinde   gözcü   olarak   nöbet   tutarlardı. Tarih   1243  üçtü   (kaçakların   oraya   geldiği   üçüncü   yıl)  Yaz  ayları   idi.  Evli  olanlardan   7’sinin   hanımı   oradaydı. Dokuzlar   Tepesinde  ki   gözcü   yakınlarında   Mogol   -Selçuklu  savaşı  başladığını   haber   verdi. Ahmet   Hubyar  Abdal   arkadaşlarına ,  hanımlarını   kendi   çadırına   getirmelerini  ve   kendilerinin de   o  Çevrede   buldukları   sık   ormanlık,  çalılık,  kaya  kovuğu   gibi  bir   yer   bulup  askerler   bölgeden  uzakaşana  kadar   saklanmalarını   söyledi.  Bu  isteğe   uyuldu .  saklandılar. Ahmet   Hubyar  Abdal   7   arkadaşının   kadınıyla   birlikte   çadırında   otururken   Selçuklu   askerlerini   kovalı yan   bir  kaç   mogol   askeri   çadırı   gördüler. Açıp  kapısını   baktılarki   içeride   bir  erkek   ve  7   kadın   kötü   niyetle   kadınlara   saldırdılar. Ahmet   Hupyar   müdehale   edincede    Hepsini   öldürdüler.  Askerler   bölgeyi   terk   edikten   sonra  gizlendikleri   yerden   çıkan  kaçaklar.  Ahmet  Hubpyarın    çadırına   gelince   öldürüldüklerini   gördüler. Saklananların   arasında    Ahmet   hupyarın   kardeşi   “Behlül   Beyde”  vardı.  Oda  saklandığı   yerde   bulunup   öldürülmüştü. Sağ  kalanlar   Kadınları   o   yere   defin   ettiler. Mezarlarını   belirgin   kıldılar. Ahmet   Hupyar   ve  Kardeşi   Behlül’ü   de   oraya  defin   ettiler. Behlül  Baba, Ayaklanma  öncesi  Zile de  yaşıyordu. Zile de  adına  izafe  edilen  bir  sokak  vardır. O  sokaktaki  kahramanlıkları  ve  alicenaplıkları  anlatılır.    Ama  mezarlarını   belirsiz   kıldılar. Çünkü   Selçuklu   Liderimizin   öldüğünü   duyarsa   Halkımıza   zulüm   eder  diye. Sonra   sağ  kalan   kaçaklar   liderimizi   burada   yalınız   bırakıp   gitmeyelim   diye   dağdan   Aşağı   dereye  indiler.  Bu   günkü  “Değeryer” köyünü   kurarak   oraya   yerleştiler. Erkilette ki   akrabalarını   oraya   taşıdılar. 1243.  İkinci   Hupyar   1508  yılında    Oraya   yerleşenlerin   neslinden   YarAhmet   oğlu   Hupyar   Sultandır.  Ölümü  1581-82  olabilir. Bunun  Türbesi  şu   anda   ziyaretgahtır. Allah   cümlesinin    mekanını   Cennet  etsin.Celali  ayaklanmasının  bütün   liderleri   Ahmet  Hup yarin    4-  5   nesilden   akrabalarıdır. Türkmenlerde   değişmeyen   bir   gelenek   vardır. Oda   Türkmenler   seyit   soyundan   olmayan   bir  kimsenin   arkasından   gitmezler. Başlarına  lider   yapmazlar.Bunu   unutmayalım. Konuyu   geçmişe  doğru   çok  uzattık. Tekrar   Celal  Baba’ya   dönelim.

        Celal  Baba   ve  İran’a  götüreceği   arkadaşlar   ile  akrabası,  genç  dervişleri  “Dergahı,  yolu   sürdürecek,  emanet   edeceği”  YarAhmet  oğlu    Hubyar   Sultan,  Ali   Baba  ve  tecrübesiyle   onlara  göz  kulak  olacak, yol,  yöntem   gösterecek  ,  himayesinde   bulunduracak   hemşerileri   olan   Banaz ‘lı   Pir  sultan   abdal   ve   ocağa  bağlı ,  akrabayı   taaluk dan   olan   bir   gurup   Türkmen   ile  birlikte   geldikleri   ecdat   yurdunu   ziyaret   ederler.  Erkilette   işlevsiz   kalan   Kalenderi   ve  Haydari   Dergahını   ikinci   defa   burada   açmaya   karar  verirler.  Dergahın   kurucusu   olarak   Yar Ahmet  Oğlu   Hubyar  sultanı   görevlendirirler.  Ali  Baba   ve   Pir   Sultan   abdal   Hupyar   sultana   özden  bağlı   yardımcılar   olacak   ve  Pir   Sultan   Abdal   ve   oğlu   bu   tecrübesiz   iki  genç   dervişleri   irşat  edecek   ikrar  ve   kararını   verirler. Dağlara   çekilen   lider  ve  Türkmen   yiğitlerinin    Osmanlıyla   mücadelesini   sürdürmeleri  ve  desdeklenmeleri  kararlaştırılır. Dağılan , uzak  dağlara   çekilen   Türkmen   taliplerin    “Gürgen   Çukurunda”  yeni  kurulacak   dergaha   yönlendirilmesi   kararı   alınır. Türkmenlerin   geleceği   bu   şekilde  planlandıktan   sonra   Lider  Bozoklu   Celal  Baba, arkadaşları   gözleri   arkada  kalmadan   Gürgen   Çukurundan   ayrılır. İran   Yolculuğuna  çıkarlar. Dağ  yollarından   gizli   ve  sapa,  kestirme   yollardan   gideceklerdir. Ama   Su    uyur   Düşman   uyumaz,   Osmanlı   İstih baratcıları    Celal  Babanın   İran’a   gitmek  üzere   yola  çıktığını    haber  alırlar. Canlı  olarak  yakalanması   için   Dulkadirli   Beylerinden   istenir. Dulkadirli   muhafızlar   iz   sürerek   takibe   başlarlar. Celal   Baba  ve   arkadaşları  Erzincan   yakınında   ki    “Kara  Su “  kaynağı’nın   başında   dinlenirlerken    yakalarlar.   Celal  Babayı  Tanır  ve  oracıkta   Padışah’a    götürmek   üzere   kellesini   keser   alırlar. Arkadaşlarını   yaralarlar,  döğerler   ama  öldürmezler. Bedenini  onlara   teslim   ederler. Bunu   duyan   Osmanlı   paşaları  ve   yöneticiler   muhafızların   bu   aceleciğine   çok  ofkelenirler. Sarayda   dulkadirli  beylerine   kızar   ve   hatta  araları   açılır. Sağ  istenir,  ölü  kelle  götürülür.

Celal   Baba’nın,  beraberinde   olan   yaralı,  arkadaşları   çevrede  ki   köylere   sığınırlar.  Yaraları   iyileşip   kendilerine   gelince   sığındıkları   köylerden   At   satın   alırlar.  Celal   Babanın   başsız   bedenini   bir   ata   yüklüyerek    kestirme   ve  gizli   yollardan   Kaz ova’ya   getirirler.   Orada   göçedemiyen   Türkmenlerden   Gurubun   büyük    bölümünün    Buzluk   dağlarına   çekildiğini   öğrenince    Celal  Babanın    naaşı ‘nı   buzluk   dağlarına   götürürler.    Buzluk   dağlarında    Şimdi   Ulu tepe   (kelit)  köyünde   Top taş   denilen   su   kaynağında   At   sulu yan , Celal   babanın   akrabası   ve   çobanı   (öğrencisi)   olan   Değer yer   köylü    Deli   Veli   (çoban  veli)  daha   sonra  Şah   Veli   olacak    kişi   ile   karşılaşırlar.   Durumu   anlatırlar.  Pirinin   öldürüldüğünü   duyan   Çoban   Veli   üzüntüsünden   deliye   döner. Yerleri   tırmalar.  Teskin   ederler. Göç  edenlerin   dağlarda   ormanlar  içinde  saklandıklarını  ve  bu  çevrede   olduklarını   bulundukları   yerin   merkez   olduğunu   Naaşı    getirenlere   anlatır. Getirenler   Celal   babanın   öldürüldüğünü   Halka   söyleyeceklerini   ama   Halkın   mezarını   bilmemesini   isterler.  Derler ki.  Mezarı   halk   bilirse   kulaktan   kulağa   Osmanlı   duyar.  Kellesini   götürenler.   Mezarı    açar    Celal  Babanın   Bedenin ide   götürürler.  Bunun   için   Celal  Babanın   naaşını   kendi   aramızda   sır   ederek   halktan   gizliyerek   defin   edelim   derler.  Mezar  yeri   ararlar.   Ufacık   bir   tümsek   tepe   bulurlar. Bu  tepeye   mezarı   kazırlar. Çoban   Veliye   derler ki.  Sen   Celal  babadan   dedelik   öğrenip   icazet   almak   istiyordun  ama  ayaklanma   çıktı   alamadın.  Pire   hizmetin   geçti.  Boşa  gitmesin.  Gel   pirin, Mürşidin   Celal   Babanın   başsız   bedenini   kendi   elinle   kabrine  sen  endir.  Dedelik   hakkını   elde  etmiş   ve  icazet   almış  olursun   dediler. Böyle   yaparak   Celal   Baba   defin   edildi. Mezarı   belirli ,belirsiz  hale  getirildi.  Halk   Celal   baba’nın   öldürüldüğünü   öğrenince   Mezarını   gösterin   diye   bizi   ve  duyduğu   kişiyi   sıkıştırırsa   ne   yapacağız   derler.  Aralarında   bu   yeri   Şifrelemek   isterler. Halk   tarafından   sıkıştırılan    kişi    eli   ile   uzaktan   bu    tepeciği    işaret   ederek    “ESSAH”  desin   dediler.  Anlamı   Türkmence   Pirimizin   gerçek   mezarı   burasıdır   demektir. Bu   şifre  ile   Mezarı   Celal   baba   adına   mezar   şifrelenir. Celal  Baba’nın   öldürüldüğü   ve   mezarının   yeri  ve  şifrelendiği   şifre   bölgede   bulunan   bütün   liderlere   bildirildi.  Halka   öldürüldüğü   söylendi. Bundan   sonra   Nerede   öldürülürse   öldürülsün    öldürülen   Türkmen   liderleri’nin     naaşları   Celal   Babanın   mezarının   yanına   getirilip   defin edildi.  ESSAH   şifresi   artık   lider   mezarlığının    adı   oldu. Celali   ayaklanması   boyunca   öldürülen   liderlerin,  lider   mezarlığı   burasıdır.  Bu   mezarlıkta    Celal   Babadan   sonra   ayaklanma  lideri,  Zünnün   Baba,  Nur hak   dağında   öldürülen   Kalender   Çelebi    ulu   lider   olarak   definedilmişlerdir. Tabi   bu   liderlerin    öldürüldükleri   noktalarda   da    aldatıcı ,  makam   ve  mezarları   vardır. Bu   Türkmenlerin   doğal  bir   töresidir.   ESSAH   mezarlığında   iç içe   gömülmüş   belirgin   mezar   taşları   bulunan   yüz  ve   yüz elli’ye   yakın   mezar   mevcuttur.  Bu   liderlerden   45   kişinin   kellelerinin   kesilip   Osmanlı   Padişah’ına    göstermek   üzere  İstanbul’a   götürüldüğü   bir   çok   kaynakta   ifade   edilmektedir. Yani   burada  yatan   liderlerin   bir  kısmının   bedenleri   vardır.  Kelleleri   olmadığı   söylenmektedir.  Sonra   Celal   Baba, Zünnün  Baba,  Kalender   Çelebi    hariç   hiç   birinin    gerçek   isimleri   bilinmemektedir.  Bu  Tarihi   mezarlığın   etrafına   1900     yıllarda   buraya   yerleşen   Karslı  93  muaciri   insanlar   ölülerini   gömmüşlerdir.  Bunlar   mermerle   yapılı   mezarlardır. Lider   Mezarlığı   harap   ve   köhne  halde   bakımsızdır. Sadece   Celal  Baba    ve   sonradan   defin   edilmiş   Hubyar   Sultan   soylu, Himmet   oğlu   Hüseyin  Abdal   ve  Behzat  Abdal   soylu   Topuzlu  Dede  (Cuma)   mezarlarının   üzeri   ahşap   bir   bina  ile   örtülüdür.  Ziyaretgahtır. Bu   mezarlık   yer   olarak   Turhal   İlçesi   (Kelit)  Ulutepe   Beldesinin   batısında  Su  gözelerinin  ve  Tırmıkcı’nın   güneyinde   yerleşim  bölgesine   bitişik  Ah bunluklar   denilen   ve   Üzerinde   yaşlı   iki   Alıç  ağacı  bulunan   bir   yerdedir.  Bölgenin   yüksek   tepelerinde     Gözcü   liderliği   yapmış   yanlarındaki  mahiyetleri   Türkmen   yiğitleri   ile   Kürt   Asıllı   Hüsrev   Paşanın ,  Kürt   asıllı   ordusu  ile  ve   Hırvat   Asıllı   Rüstem  Paşanın   Balkan  kökenli   devşirme   askerleri  ile     mücadele   etmiş    nihayetinde   halkı   uğruna   kellelerini   vermiş    Liderlerden   Erüklü   Baba,   Buyur   Abdal,  Sarı  kaya  (Satılmış  Baba),  Kazancı  Tepesinde   yatan   Dikmen   Babnın   Kardeşi,   Çivril  Tepesinde  yatan   Öksüz   Dede,  Ağca şar  köyündeki   Arap   baba.  Zile’nin   Yayla yeri   köyünde   Dikmen  tepesinde   yatan   Dikmen   Baba.   Dere boğazında   yatan    Yağcı  Abdal  Baba,  Kervansaray   köyünde   yatan    Çöl tepe  gözcüsü    Ayan dede,   İmi dolu   köyüne   yakın   Elikli   Baba   “Kod  adları “  ile   anılan   Türbeleri    şu   anda    ekol  olup   aynı   dergahın   yetiştirdiği   Barak  baba   dervişlerinin   soyundan    Hupyar   soylu   Türkmen   Celali   liderleridirler. Aynı   ekole  tabi   Celali   ayaklanmasına   katılmış   kaz  ovadan   sonra   başka  dağlara   çekilen   Çeltek  Baba  (Mahmut  Şeyh   soylu)  ve  onun  adını  taşıyan,  Keçeci  Baba  (Şeyh   İbrahim) Tokat   Ahi  evren  ocağından  ve  Hac   bek taş  ocağından   ayrıca   icazet  almış,   Aziz  Baba,  Kara Musa   (Abdal  Musa)   zile  Emir ören  köylü,  Zile  Çeresinde   “Kara şeyh”  (bu  ikisi   kardeştir)   ve    Acı  su   köyünde   Ayaklanma  lideri   Değer yer  köylü   Şah   Veli   Türbeleri de   ziyaretgah   olup   Türkmen   celali   liderleridirler.Şimdi    Bütün   Türkmen   yazar , çizerlerine,  dernek   ve  vakıf  , federasyon   ,konfederasyon   ve  Akademisyen   bilim   adamlarına, tarih cilere   sesleniyorum. Bu   ulu   zatlar, Bilge   kişiler  ,Heterodoks   Türkmen   dervişleri    Tarih   sayfalarında   Osmanlı   “Vakavusname”  yazarlarının   taraflı ,yanlı   yazılmış   yalan, dolan   resmi   tarih   yazıları  ilemi   kalıp   “kod  adları” ilemi   anılsınlar?  Yoksa   bu   günün  tarih  anlayışı   içinde   araştırılarak   gerçekler   su   yüzüne  çıkarılarak ,  gerçek   isimleri   bilinip   aklanarak mı  yerlerinde   yatsınlar. ?   Bu   Ben   Türküm,  Türkmenim   diyen   herkese   düşen  bir  görevdir.  Bu   insanlara   ödenmesi  elzem   olan   bir   vefa   borcudur    diyorum. Bu   insanların   sürdürdüğü   mücadeleyi   açmak  için   konunun   başına  tekrar   dönüyorum.  Ne   Olmuştu?  Türkmenler   Kaz ova’yı   terk  edip  dağlara   çekilmiş   savunma  tetbirlerini  almışlardı. Osmanlıda   dağları  muahasarıya   almak   için   devşirilen  Balkan   kökenli   köyler  kurarak   Türkmenlerin   tekrar   ovalara   inmelerini   önlemişler. Dağlarda  hapis  etmişlerdi.   Diyarbakirdan   Yola  çıkan   Hüsrev  Paşa   komutasında  ki,  Kürt   ordusu   kaz ova’ya    ulaşmış   ve   kaz ova’yı   dolaşmış   Türkmen  isyancılarını   bulamamış   ancak   bir   kısım   Ayaklanmaya   katılmadıklarını   söylüyen   erkiletli   “Malaklar   Soyadlı”   Türkmenleri  bulmuş  fakat  onlara  dokunmamış.  Ayaklanmaya   katılanları   göç edemiyen   özürlü,  yaşlı, sahipsiz  çocuk,   kadın   erkekleri   toplamış   getirip   Zile   kalesine   hapis   etmişler.  Mahkeme   kurup   kadılar   önünde   sorgulamışlar. Sorguda   Türkmen   isyancılarının   ve  liderlerinin    nereye   ve   hangi   dağa   kaçtıklarını   sormuşlar.  Soru   sorulan   Türkmen   Ellerini  göğüslerinde   bağlıyarak   sorgu   sorana  “Sırdır   açıklıyamam”  cevabını   verdikce,  kadılar   Türkmene   şöyle   dermiş.  “Sırrını   aç”  sizi   af   edelim.  Kaleden   dışarı   salalım  burada  aç , susuz   sürünme   derlermiş   ama  Türkmenlerin  ağzından   gerçek   bir   söz   alamazlarmış.  Türkmenlerin   bu   söylemleri   zile   halkına   yayılmış   Zileliler   bu  günde  kullandıkları    Türkmen   halkına   “Sıraç”   lakabını   takmışlar. Devlet   kaledeki   bu   mahkum   Türkmenlerin   karınlarını   doyuracak   erzak   temin   etmekte   zorlanınca   Şöyle   bir  tedbire   baş  vurmuşlar.  Çalışa  bilecek   küçteki   mahkum   Türkmenlere   altı  ve  üstü   sarı  renkli   tulum  biçiminde   elbise   giydirmişler. Tanınsınlar  ve  kaçmasınlar   diye. Sonra   zile de   del lallar   bagıttırmış lar  ki.  “İşi   olan   Zileliler    gelsinler   kaleden   kaç  kişi   istiyorlarsa   alsınlar. Öğle,  akşam   yemeğini   versinler.  Tarlalarında,  bahçelerin de   ve  evlerinde   çalıştırıp   işlerini   bitirince de   getirip  kaleye  teslim   etsinler. Bunlardan   kaçanlar   olursa  götüren   kişiler   sorulu   olacaklar”  diye   eklerler.   Kaleye   işci  almaya  giden   Zileliler    birbirleri   ile   karşılaştıklarında  biri   ötekine   Ömer   Nereye   gidiyorsu   diye   sorduğunda   Osman   ömere   kaleye   gidiyorum   çalıştırmak   için   birkaç    “sırtı  sarı”  alacağım   der.  Türkmenlere   Zileliler  tarafından  “Sırtı  sarı”   lakabı   takılır.  Bu   günde   bu  lakabı   söylerler. Sorgulama  sırasında   bazı  ağzı   gevşek   Türkmenlerden  büyük  Türkmen   gurubunun   Buzluk   dağlarına   çekildiğini   öğrenen    Hüsrev   Paşa   kuvvetlerini   alarak   buzluk  dağlarına   hareket   eder.  Türkmenlerin   yaşlılarının   yerleştiği   obaları  bulur. Onları   sıkıştırsada   bilgi  alamaz. Ancak  ormanlık   bölgelerde   gizlendiklerine   kanaat   getirir   ama   ormanlık   alanlara   girmeye   çekinir. Ordusunu   bu   gün   çuhadar   denile  yerde   kendi   çadırını   kurdurur.   Askeri   orduğahınıda   suya  yakın  olan   “Kürt  yurdu”  denilen   çayıra   yerleştirir. Bu   iki  isim   o   zaman   ortaya   çıkar.

Paşa   Çuhadar  Ağa    “makamını”  temsil  eder. Askerlerin  Kürt   olduğu   için    onların   çadırlı   ordugah   kurduğu   için   Türkmenler   bu   isimle   “Kürt  yurdu”  diye   tarif  ederler.  Bu   şekilde  ordugah’a   yerleşen   hüsrev  Paşa  ve  Rüstem   Paşanın   temsilcileri    korkudan  ormanlık  araziye  giremediklerinden   bölgede   bulunan   bütün   su   kaynakları   başlarına   nöbetci   dikerler. Dağlarda  gizlenenler   susuz   kalırda   su   içmeye  inince   yakalamayı   beklerler. Dağ  başlarında   bulunan   gözcü   liderler   Ateş   dumanı  ile  durumu   dağdaki   Türkmenlere   bildirirler. Ölseniz   bile   Su   başların   inmeyin   derler. Türkmenler   su  başlarına  inmezler. Beklemesinin   bey huda   olduğunu   anlıyan    Hüsrev   Paşa,  Türkmenlere   korku   vermek  için   askerlerine  emir  verir.  Obalarda  ki   yaşlı, kadın   ,erkek   ve  çocukları  toplatır.  Bu  gün   “Kamlı   Dere”  denilen  adı  o  zaman   konan   dere’ye   (Küçük   vadiye)   doldurur. Etraflarını   askeri   muafazaya   altırtır. Gözcü   liderler   kuşbakışı   bu   olayı   görür   ve   birbirlerine   bildirirler. Bunları   öldürseler   bile   kimsenin   gidip   teslim   olmamasını   emrederler. Yine  Hüsrev   Paşa   ve  Rüstem   Paşa   temsilcileri   Türkmenlerin   teslim   olalarını   günlerce   beklerler. Kimsenin   akrabalarımı  öldürecek    korkusuna   kapılıp ta   teslim   olmadıklarını   görünce   bu   kamlı   dereye   topladığı   Türkmenlerin    imha   edilmesini   isterler.   İmha   şeklini   şöyle   planlarlar. Bu   düşünce   Hırvat   asıllı   Kuyucu   Murat   ismini  alan  Rüstem   Paşanın   Temsilcisi   zabit   tarafından   ortaya   atıldığı   rivayet   edilmektedir. Kamlı  Derenin   altında   bulunan    derenin   yumuşak   topraklı   kısımlarına    50  veya  100’er   kişilik    çukur   kuyular   kazınacak     askerler  tarafından   kamlı   dereden   getirilen    Türkmenler  Kılıçlarla   boynu  vurularak   çukur   kuyulara   itilecek   kuyu   dolunca da  üzerleri   toprakla  kapatılacaktır.  Kararlaştırılan   emir  böyledir. Hemen   kuyuların   kazılmasına   başlanır.   Bir  kaç   kuyu   hazırlanınca   askerler   Kamlı   deredeki   “Kam,  kasevet   çeken”  Türkmenleri  tek  sıra   dizip   50- 100’er  kişilik   guruplar   halinde    kuyulara   götürürler. Bu    sırada    Kamlı   derede   bulunan  Türkmenler   ellerini   hava’ya   kaldırarak    yüksek   sesle   “KELİT,  KELİT”  diye   bağırır   ve  soloğan   atarlar.  Bu   kelimenin    Türkmence   karşılığı    “Uyuz   itler,  Uyuz  köpekler, Kelitler”  Yezitler  anlamını   çağırıştırmaktadır.  Askerler   “Kuyuların  Dere “  denilen    yerde    kuyu   kazacak   yumuşak   toprak   kalmayınca.   Bu  sefer   bir  gurup   asker   Kamlı  derenin   güney  batısında   bu  gün   “Fırınlar”  denen   gür   ormanlık   olan   bölgede   göklere   direk   olacak   büyüklükte   gür   ateşler   yakarlar. Bu   sefer   askerler  yine   tek   sıra   halinde   Türkmenleri  bu  ateşlerin   başına   götürürler.  Tutup,  Tutup   Türkmenleri   ateşlere   atarlar. Tarihi   kaynaklarda   bu  bölgede   20  bin   Türkmen in   İmha  edildiğinden   bahsedilir.  Bu   kazılan   kuyulardan   gömecek   insan   kalmadığı  için    Yayla   denilen   düzlükte   4  adet   boş    kuyu    yakın   tarihe   kadar   duruyordu. Kuyu   cıvarlarını   tarla   yapan   Hüseyin   Baytekin   taşla  doldurarak   üzerini   Tarla   yapmıştır. İstenirse  kuyular  kazınıp   ortaya   çıkartılabilir.İnsanların   gömülü   olduğu  kuyuların   zaman   içinde    bir   kısmı   sel   suları   ile   ortadan   kalkmış.  Bir  kısmının   üzeri   tarlalar   yapılmış.  Bir  kısmı da   kuyu   yeri   olduğu   belirgin    değildir. Ama   gözlemci   ehil   arkoloğlar   marifeti  ile   bazı   izlere   rastlanılacağı   kanaatindeyim. Bu   gün   en   belirgin   iz   olarak   bu  yerlerin    “Kamlı  Dere,   Kuyuların   Dere,  Fırınlar  bölgesi  adları   ile   o zamanın   “Kelit”   soloğanı   ayan   beyan   ortada   durmaktadır. Yine   “Çuhadar”   “kürt  yurdu”,  Kovala  yakala) ,Kızlar  Seküsü,   Kızoğlan   seküsü   gibi  bir  çok   askeri   Türkmen   terimleri   bölgede ki   izlerdir. Türkmenlerin   İmha   hareketi   bitmek   üzere   iken. Buzluk   dağlarının    Batı   bölgesinde   Hupyar   sultanın ,Pir  Sultan  Abdalın,   Ali   babanın      örgütlediği    Şah    Veli    ve   Zünnün   oğlu   Halil   ayaklanmaları   başlar. 1527.  Aynı   tarih  içinde   Pir  sultan’ın    şiirler  ile   ikna  ettiği   Kalender   Çelebi   büyük   bir   ayaklanma   başlatır. Amasya   Göğnücek  ve  Varay   bölgesini  ele   geçirirler. Hupyar   Sultan    3’ncü   Muratla   buluşur.  3’ncü  murat   Amcasından   Babasının   öcünü  almak   için   Hupyar   sultan’a    ve  Şah   Veliye,   Zünnün   oğlu   halil’e   destek   verir. Amasya’yı   taciz  ederler. Kalender   Çelebide    kuvvetleri   ile   Sivas   üzerinden    Tokat’a   ve  Kaz ovadaki   “Kat”   karargahını   tekrar   ele   geçirmek   için  buraya   yönelince   Buzluk   dağlarında   orman   içlerinde   saklanan   Celali   Türkmenleri   ikiye   bölünerek   bir   kısmı   Kayı   deresinden   tozanlı  çayı  boyu sura    Turhal   üzerinden   Kalender   Çelebi   kuvvetlerine  katılmak   için   gittiler. Bir   kısmı da   varay   bölgesindeki   Şah   veli   ve  Zünnün  oğlu   Halil’e   Yardıma   gittiler.  Kelit  bölgesinde    sadece   dağ   başlarında   gözcü   liderlerle   çok  az   sayıda   savaşcı   Türkmen   kaldı.  Bunu   istihbarat  eden   hüsrev   paşa   imha   hareketini  bitirir   bitirmez    korkusuzca   ormanlık   alanlara  girerek    gözcü  liderleri   ve   mahiyetlerini   bulup ,  bulup    yakaladığı   yerde   öldürdü.  Liderlerin    kellelerini  alıp   bedenlerini  dağ  başlarında  bıraktı.bütün  gözcü  liderler  öldürülünce de   kelleler   İstanbula  gönderildi.Hüsrev   Paşa   kuvvetlerini   kelit  bölgesinden  geri   çekerek   Amasya   kuvvetlerince   Çekerek   yönüne   doğru   kovalanan    Şah  Veli  kuvvetleri   ve  Zünnün  oğlu  Halil   kuvvetlerinin   önünü  kesmek  ve   zile’yi   korumak  için   Çekerek   vadisine   gitti.  1527.Şah  Veli   kuvetleride  Dulkadirli lerin   hilesi  ile       Kat”   karagahına   ulaşmadan   tokat’ın    çir çır   denilen   yerinde   4000  kişilik  kuvveti   1000  kişiye   düştü.  Bunlarda   Akdağ  madeni   sınırlarında  bulunan  Nurhak   dağlarına  çekildiler.  Hüsrev   Paşa   bunları  takibe   başladı.  Şah  Veli   ve  Zünnün   oğlu   Halil   ayaklanmalarıda   çok   kanlı   bastırıldı. Hupyar   sultan,  Ali   baba,  Pir  Sultan   Abdal   ayaklanma   dışında   hareket   ederek     Sağ    kurtuldular.Ama   yıllar   sonra   bu  suçlarından   dolayı   yarğlanmaktan   kurtulamadılar. Pir  Sultan  abdal’ın   suçu  sabit   görülerek   asıldı. Diğer   ikisi   İstanbul’a   gönderilerek   orada  (Sarayda)  yargılandılar . suçsuz  bulundular. Olaya   dolaylı   destek  veren   3ncü  Murat  “Kızılbaş   murat”  anadoluyu   terk   ederek    Şah   Tahmaz’a    sığındı. İşte   Buzluk   Dağları   Kelit   bölgesinde   bu   olaylar   oldu.  Bu   gün   bu  bölgede   yüzlerce   iz   bıraktı. Arştırılmayı   bekliyorlar.Birde  bu   konu  ile   ilğili   benim   ailemin   hikayesi   var.    Şöyle ki  :   Kuyuların   derede   imha  sırasında   Çok   kalabalık   olan   aşiretimizden   iki  kişi   birisi   Ahmet,  Diğeri   Hüseyin   karabacak   iki   kardeş   yolunu   bulup  askerlerin   önünden   kaçıyorlar. Kürt  askerleri  onları   kovalarken   Ahmet’e    yaklaşıyorlar   kılıçla   koluna  vurup   kolunu   koparıyorlar  ama  yakalıyamıyorlar. Hüseyin  ise   hiç   yara  almadan   kurtuluyor. Çolak  Ahmet   ve  kardeşi  Hüseyin   karabacak    kaçarak   olayların  geçtiği   bölgeden   çok   uzak    Bu  gün   fındıklı   Eşme   denen   yere  ulaşıyorlar.Orada   bu  gün   Çolakların  Taş  denilen   kaya   kovuğunda   yaşamlarını   sürdürüyorlar.  Bölgede   tehlike  kalmadığı  zaman   ortaya  çıkıyorlar.  Onları  gören   diğer   kurtulan   insanlar.  Birbirlerine    “ey  Allah ım   görüyormu sun?   Koskoca   kalabalık   aşiret   imha  edildi   gittide  “Yani   büyük   bir   ağacın   bütün   dalları”  yok  edildi de   iki   çatallı   (Tille)   dalı   kaldı.  Diye   hayıflanırlar. İşte   benim   şimdiki   aile   bu   iki  kardeşten   ürüyen   nesillerdir. Bu   yüzden   Ailemize   “Tille   oğulları”  denir. Beğ dilli  boyu    mesutlu   oymağındanız. Bu   macera’yı   benim   atalarımda   yaşadı.Şimdi   yine   bu   konu   içinde   gizli  kalmış   bir   konuyu   açarak   bahsedeyim.  O  da   hani   45   liderin   kellesini   kesip   padişah   görsünde   korkusu  gitsin  diye   birde  kürt   komutanlar   ve  Hırvat devşirmeciler   ve  askerleri   padişah’tan   mükafat  ve  alkış  alsınlar   diye   kelleleri   İstanbul’a   götürmüşlerdi.  İşte  şimdi   bu   45  kellenin   akibet   öyküsünü   anlatıyım: 

Kürt    ve   Balkan   kökenli   askerler   kelleleri    Padişah’a   ve   saraya   götürürler.  Türkmenlere   ölüm   fermanlarını   veren   Padişah    Yavuz   Sultan   Selim   sırtında  çıban   çıkarak  1520  tarihinde   ölmüştür.  Hareketi  yerine   geçen   oğlu   Kanuni  devam  ettirmiştir. Kellelerin  saraya   getirilmesi  1527veya 28’dir. Padişah  Kanuni   Sultan   Süleyman    görür.   Padişah   kellelerin   Yeniçerilerce   teslim   alınarak    “Yedi küle   mezarlığına”  gömülmelerini   buyurur.  Balkanlarda   ki   Türkmenlerden   olan   Yeniçeri   askerleri,   Kelleleri    Niçin   öldürüldüklerini   öğrenerek.  Kellelerin   tek , tek   isimlerini,  makam  ve  mevkilerini.  Nerede   öldürüldüklerini   Getiren   askerlerden   öğrenerek   kelleleri   Teslim   alırlar.  Kelleleri   yedi küle   mezarlığına   götürürler.  Kendileri  ile     k arın daş  ve  inanç   birliği   olduğunu   öğrendikleri   kelleleri,  Yedi küle   mezarlı gına    gömmezler.  Hemen   civarda   özel   bir   yer   ararlar.  Dost  ve  samimi   oldukları   bir   Ermeni   Papazı   bulurlar.   O   bölgede    geniş   bir   çiftlik  arazisinde   oturan   papaza   keselerle   altın   vererek    ikna   ederler. Sırlarını   saklamasını   tenbihliyerek   2-3   dönüm   büyüklüğünde   Dut   bahçesini   papazdan   satın   alır.   Uy ğun   bir   yerine   Topluca   bu   45  Türkmen   bilge   kişisinin   kellelerini   tek  bir  Mezara   gömerler. Mezar   taşına   bölgenin   lideri   olan    Erüklü   Babanın   adını   yazarlar. Daha   sonra    bu   mezarı   Türbe   yaparlar.  Çevresine   tek   katlı   bir   kaç   bina   yatırarak    Tekkeye    dönüştürürler.  Bektaşi   Baba   ve  Dedesi   bulup    bu   binalara   yerleştirirler. Bir   kaç    Türkmen   yeni   çeri   balkanlara   gider.  Kosova    ve  Bulgaristan   bölgelerinde   bulunan    ve   Dede,  babası   (din   adamı)  bulunmayan   Türkmen   köylerini   dolaşır.  Akıllı,  Zeki   görünümlü   ve  soy   aile   olan  ailelerden    çocuklarını   istiyerek    alıp   bu   Tekkeye   getirirler. Gelen   bu   çocuklara   isimlerini   sorarlar.  Çocuk   ismini   söyleyince   ona   derler ki.  Oğlum   artık   sen   bu   ismi   unut.  Senin   adın   bundan  sonra   postunda   oturacağın   pirin , Mürşidin    “Erüklü   Babanın   adı”  olacak.  Senin   adin    “Erüklü   Babadır”  derler. Bir   öteki   çocuğa    senin   adın   “Dikmen   Baba  olacak”  derler.  45  pirin  isimleri   onların   postunda   oturan  ve  bu  Dergahta  eğitilerek   dede   baba,  yetiştirilen   bu   çocuklara   verilir.  Dede   baba   yetişen   çocuklar  balkanlarda  ki   köylerine   gönderilirler.  Ömürleri   yettiğince   köy   ve   bölgelerinde  orada ki  Türkmenlere   liyakat la   Dede,  Babalık  yaparlar. Ölünce   onlarında   mezarları    “Erüklü   Baba,  Dikmen   Baba   Türbe   ve  tekke   ziyaretgahı   olur. “  Bu   gün   Kosova   ve  diğer   balkan   devlet   ve   şehirlerinde   ki    Türkmen   köylerinde   bu   isimlerle    Tekkeler   mevcuttur.  Balkanlara   1350-    1460   arasında   binlerce   Alevi   inançlı   Kızıl   Oğuz   Türkmeni    ( Beğdilli,  kızık,  Kargın  ve  Avşar  ) (Yörük)   konar  ,göçer  Türkmen   ailesi   Tokat,  Amasya   ve  karaman,  Aydın  yörelerinden   Balkanlara   sürüldü,  Neydi   amaç,   Birincisi   Türklere   Barbar   diyen   Balkan   Halklarına   “Hiç   bozulmamış   töre  ve  geleneğinden,hiç   taviz   vermemiş,  bağnaz   değil,  özgürlüğü   benimsemiş   hoşgörülü, sevecen, sıcak  kanlı,  alicenap   Türkleri    onlara   göstererek    fikirlerini   değiştirmek   için.  İkincisi   Balkanlarda   Üretken   bir   toplum   yaratmak   ve  bu  halka   köyler   kurdurup ,  toprakları   üzerlerine   tapuluyarak    Hiç   silinmiyecek   Osmanlı   mühürü  ile   işgal   Balkan  topraklarını   Osmanlı   mühürüyle   damgalamak  için,   Üçüncüsü,   Balkanlara   yerleşip   “Edirne’yi  başşehir  yapan”  Bir   balkan   devleti   özelliğini   kazanan   ve  Anadolu’dan   uzaklaşan   Osmanlı   sarayı  ,  Anadolu  da  bıraktığı   kendi   kökeninden   korktuğu   kalabalık    Türkmen   aşiretlerinin   bir  kısmını   balkanlara  taşıyarak   göz önünde   bulundurmak   ve   Anadolu   ve  Balkanlarda  denge   kurmak   için   Türkmenleri   balkanlara,  balkanlardan   devşirilenleri   Anadolu’ya   mecburi   göçle   oralara   taşımıştır.  Bu   günkü   karışıklıkların   kökeninde   iki   tarafta da   çekilen   acıların   mesulü   Osmanlının    denge   siyasetidir. Türkmenleri   balkanlara   taşırken   o  günün   şartları  ve  anlayışı   içinde   Seyit  Ali  sultan,  Sarı  Saltuk,  Mürsel   baba,  Otman  baba  (Hürsem  Şah)  bu  heteredoks   Türkmen   dervişlerini   halkla  birlikte   götürmüş   onlara  saygıda   kusur  etmemiş   onlarda   sadakat la   Osmanlıya   bağlı   kalmışlar. İrşatlarına  Devam  etmişler. Ama  Osmanlı   siyasetini   asimile   üstüne   kurduğu   için    ve  geleceği   hesapladığı   için   bu   Dervişlere   “evlenemezsiniz”  Çünkü   postunda   oturduğunuz   “Hacı   bektaş”  mücerritti   (Evlenmedi,  bekar   yaşadı  öldü)  sizde   onu   izliyeceksiniz   diyerek.  Soy   aile   ve  seyit  soylu   aile   kökenini   kuruttu.  Bu   soylardan   olmayan   önderlere   İtibar   Edimiyen   Türkmen   töresi   yüzünden   Balkan   Türkmen   köyleri   “dedesiz,  Babasız”  kaldılar. Yol   İz   sürülmez   oldu. Balım  Sultanın   tuzağına  düştüler. Yüce   allah’ın   Hikmetine  ve  Anadolu  Evliyalarının   Kerametine    bakınız   ki:   Halkları   uğruna   Buzluk   dağlarında   “kellelerini   veren   hupyar  soylu   dervişlerin   bedenleri   kıyımdan   kurtulan   bölge   Türkmenlerin  dertlerine   derman   yollarına   ışık   olurken,  İstanbul   Zeytinburnun daki   Erüklü    Baba   Tekkesinde   gömülü   bulunan   kelleler   “Beden   Değiştirerek”  balkan  yiğitleri   donunda   “Dedesiz,  Babasız”  kalan   Balkan    Türkmenlerine     ışık,   olmuş   irşatlarına   devam  etmişlerdir. Adlarını,  kerametlerini   o  topraklara   taşımışlardır. Bu  gün  onlarda   Ziyaretgahtırlar. İşte  bunlar   Türk  ve  Türkmenliğin    ulu   bir   Ulus   ve  yüce  bir   keramet   göstergesi   değil de   nedir?  Bu   ululara,  ecdatlarımıza   vefasızlık   etmiyelim.  Araştırıp   aydınlatalım   diyorum.Cümlesinin   Ruhları  Şad olsun,  Mekanları   cennet   olsun. Zeytinburn unda ki    Erüklü   Baba   Tekkesi    Erzincanlılarca   vakıf   haline   getirildi.  Anadolu  ve  Trakya   Türkmenlerince    İbadete   açık   ziyaretgahdır. Yukarıda   İzahetiğim   konu   benim  araştırmam   dışında   hiç   bir   kaynakta  yoktur. Erüklü  Baba   Tekkesindeki   idarecilere  ve  Dedeye   bilgi  verdim  ve  konuyu   anlattım  ama  fazla  itibar  etmediler.

Şimdide   Tekrar    Hubyar   Sultan,  Ali   Baba   ve   Pir   Sultan   abdal’a   dönelim. Ne   yaptılar.  Celal  Baba’nın    verdiği   görevleri    yerine   getirdilermi.?  Getirme’ye   çalışıyorlarmı?  Görelim:  Evet  Hubyar   Sultan,  Ali  Baba,   Pir   Sultan  Abdal  Gürgen   çukurunda   Önce   kendilerine   barınacak   bir   bina  yaptılar.  Sonra   bir   Aşevi   binası   inşa  ettiler, Kazanlarını   ve  kap kacak larını   hazırladılar. Yakın   çevre   köylere   Aşevi   kurduklarını,  Dergah  ocağı   açtıklarını   duyurdular. Gizli   yollardan   kıyafet   değiştirerek   dağlara   çekilen   bölgelere  gidip   böge   liderlerine  Erkilette ki    ocak  ve  dergah’ın    Gürgen   çukurunda   faaliyete   geçtiğini   haber   verdiler. Ayrıca   İran’a   giderken   Celal   Baba   ile   kararlaştırılan    “Osmanlı   ile   Mücadelenin”  dağlarda   ve   yeni   liderler   önderliğinde  farklı   cephelerde   sürdürülmesi    hakında   karar   alıp   ikrar   verdiklerini   söylediler. Arka   cepheden   destek  vereceklerini   bildirdiler.Bu  faaliyetlerin    halka   duyurulmasını   istediler. Yeni   lider   olarak    Hacı  Bektaş   soylu   Şah   Kalender   Çelebinin   ikna  edileceğini,   Zile   dolaylarını   konturol da   tutması   ve   ayaklanmayı   canlı   tutmak  için    “Çoban   Velinin” (Şah   Velinin  )   desteklenmesini   istediler. Amasya    sancağını   etki   altında   tutmak,  taciz  etmek ,etkisiz   kılmak   için      buzluk   dağlarının    batı   ucunda   Çekerek,  Göğnücek  ve  Varay   bölgesinde  Zünnün  oğlu Halil   liderliğinde   yeni   bir   ayaklanma   örğütleyip   desteklenmesini    istediler.  Bölgede   Osmanlı   şehzadeleri  arasında   çıkar   çatışması   olduğunu   biliyorlardı. Bu   çatışmanın   maduru   3’ncü   Muratla   temas   kurulmasını  ve   Hupyar  Sultanla   görüşmesi   için   3’ncü   muratın   Gürgen  çukuruna   davet   edilmesini   bölge   liderlerine   bildirip  duyurdular. Sonra   Gürgen   Çukuruna   döndüler.  Hupyar   Sultanla   3’Ncü   Murat’ın   buluşması   gerçekleşti.  Aralarında   işbirliği   sağlandı.  3  Muratın   Avaneleri   Zünnün   oğlu   Halil   ayaklanmasına   destek  verecekler   sözü   alındı. Ayaklanmaların   hazırlığı   yapılırken   Hupyar   sultan, Ali   Baba   Gürgen   Çukurunda     Tarikat,  Tasavuf   ve  Türkmen  liderliği   vasıflarını   öğrenmek   için   Pir   sultanın   oğlu   “Üryan   Hızır’dan”   ders   alıyor.  bilgelik   öğrenip   tecrübelerini    geliştiriyorlardı.   Üryan   Hızırı    Derğah’ın    piri   ve  Mürşidi   tayın   etmişlerdi. Aralarında   güçlü  bir   dostluk  vardı.Ali  Baba  ve  Pir   Sultan   Abdal    musehip   olmuşlardı.  Hubyar   Sultanla da   Üryan   Hızır   dostluğu  ve  yol   kardeşliği   vardı.  Planlanan   ayaklanmalar   başladı. 1527   fakat   hiç  birisi   muaffak   olamadı. Bütünleşme  fırsatını  yakalıyamadan    büyük   bir   güç   oluşturmadan   yenilğiye   uğratıldllar. Destekci   3.Murat   çareyi   Şah   Tağhmaza    sığınmada   buldu. Bu   başarısızlıklar   Hupyar   sultan’ı,  Ali  Baba’yı    ve   Pir   Sultan’ı    çok   üzdü,  Ümitsizliğe   kapıldılar.  Ayaklanmalarla   bir   yere   varılamıyacağını   anladılar. Taktik   değiştirmeyi   ve  yenilğiyi  kabul   ederek   Osmanlıya   bağlı   kalarak .  Bir  müddet   ortadan   kayıp   olarak   suskunluk   içinde   kalıp   ortalık   düzeldikten   sonrada   Hiç  bir şeyden   habersiz  gibi   ortaya   çıkıp   dağlara   çekilen  ve   dağılan, sağ  kalan  Türkmenlerin   birlik  ve  beraberliğini   sağlıyarak    Gürgen   Çukurunda ki   dergaha  bağlı   kılmak   kararına  vardılar. Hubyar   Sultan,  Ali   Baba,  Üryan  Hızır,  Kul   Himmet   ve  mahiyetlerinde ki   Türkmenler   Gürğen  çukurunda   yeni  dergahın   başında   Dergah   faaliyetlerini   yürüterek,  gelen   talip  misafirleri   ağırlıyarak   geçmişte   hiç  bir  şey  olmamış   gibi   bir   köylü,  bir   çiftci   davranışında   ellerine   baltalarını   alarak    maki   çalılık   ormanları   kesip   temizliyerek    Dergah’a   tarla  açmaya   çalıştılar. Seyahat  etmeyi,  bölgeden   ayrılmayı   bıraktılar.  Ortalıkta   görülmemeye   ve    gizlenmeye   çalıştılar. Pir   Sultan   ise   Gezginci  bir  ozan   kılığında   Sazı   omzunda   gizlenerek  ve   gizli   yollardan   Seyahata   çıktı. Amacı   başlarına   gelenleri   diğer  bölgelerde  ki   Türkmen   Cematlarına  anlatmaktı.  Tokat,  Amasya,  Merzifon,  Osmancık,  Çorum ,  sungurlu,  Kırıkkale,  Kırşehir  üzerinden   Haçı  Bektaş’a   ulaştı.Niyaz  etti  ve  Balım   Sultan’a   nıyazla   baş  sağlığı   diliyerek   taziyelerini   sundu. Medet   diledi. Geçtiği   kentlerde  ki   bulunan   ulu   dergahları   ziyaret   ettiğini   şiirler   ile   anlatıyor.  “Piri  baba’yı,  Koyun  Baba’yı,  Karpuzu  Büyük   Hasan   Dede’yi,  Taptuk  Emre’yi,  Haydar   Sultan’ı,   Çiçek  dağını,  Ahi  Evreni   ve  Hacı   bektaş’ı,  balım  Sultanı   şiirleri  ile  dillendiriyor.  Hacı  Bektaş,  Kırşehir,  Ankara, Bolu,  İstanbul   üzerinden   Balkanlara,  Bulgaristan’a   geçiyor. Otman  Baba  (Hürsem  Şah)  türbesini   ziyaret   ediyor. Cemaati  ile  görüşüyor. Günlerce  burada  kalıyor. Bunu   şundan   anlıyoruz.  Bu  gün   Otman  Baba   türbesine   bağlı   zakirler   söyledikleri   her  deyişin   şahbeytisinde   “Pir  Sultan   Mahlasını   kullanırlar.”  Buda   gösteriyorki   Pir  Sultan   orada   günlerce   kalmış   ve   yüzlerce   şiir   söylemiş   diye   değerlendiriyoruz.  Demir  Baba  (Mürsel   Baba),   Yunanistanin   Dimetoka   kasabasında   “Seyit  Ali  sultan   Türbesini”   ziyaret   etmiş   ve  Cemaati  ile   görüşmüş.  Anadolu’daki   ayaklanmaları   anlatmış.  Osmanlının   Türkmenlere   yaptıklarını  anlatmış. Desteklerini   istemiş   ve   oralarda   aylarca   gizli   dolaşmış   ve Anadolu da   ortalık   düzelinceye   ve   olaylar   unutuluncaya  kadar   oralarda   kalmıştır.  Eşinden   ve  Dostlarında   ayrı   kalmanın   acısı   canına   tak   edince de   yurduna   geri   dönmüş.  Bu    durum   şiirlerinde   vurgulanıyor. Pir   Sultan  Abdal   Banaz  köyüne  dönmüş   ve  sevdikleri   ile   buluşmuş.  Pir  sultan    Abdal’ın    bu   Balkanlarda ki   gizli   karışını  iyi   değerlendirmiyen   yazarlar.  Pir  Sultan   Abdal   ayaklanmalar   sonrası   Sivas-  Erzincan   arasında  ki   “Çiçek   dağı   yaylasında”  gizlendi   diyorlar. Bu ancak  hapis  edilmiş   sonra  serbest   bırakılmış  işte  o  zaman   kısa   bir  an  için   orada  gizlendiği   doğru   olabilir. Pir  Sultan  Abdal   Balkanlar   dönüşü   yine   Gürgen   çukurunda  ki   dergahla   ve  Hubyar  sultan   ve  Ali    Baba   ile   dostluklarını   devam   ettirmiştir.   Olayların   Üstünden   bir  haylı   zaman   geçtiği  için   olaylar   unutulmuş   sağ   kalan   dağlarda  ki   Türkmenlerden    “Gürğen   Çukurunda”  Kalenderi, Haydari   ocağının   açıldığını   duyanlar   akın   akın   guruplar   halinde   burayı   ziyarete  ve  birbirlerine   dert  yanmaya   gelmeye   başlamışlar.  Türkmenlerin   Gürgen   çukuruna   bu   yoğunluktaki   yönelişleri   Osmanlı   istihbaratcılarının   dikkatini   çekmiş   izleyip   takibe  başlamışlar.  Karşılarına   yine   Pir   sultan  Abdal   çıkınca   tutuklayıp   yargılamışlar. Pir  Sultanın   dik   duruşu,  Teslimiyetci   olmayışı   göz  önüne  alınarak   suçluluğuna  hükmedilmiş   Sivas  valisi   Hızır  Paşa   tarafından   1560  tarihinde   idam   edilerek   Hakın   rahmetine   kavuşmuştur. Kaynak  Kitap:Osmanlı  Gizli  Tarihinde  “Pir  Sultan  Abdal   ve  Bütün   deyişleri,Kilim   Matbası   baskı  2006.    Ali  Haydar  Avcı.

Bu  Yargılamada   Hupyar  Sultan   ve  Ali  Babada   yarğılanmışlar. Fakat   ikiside   kesin   suçlu   görülmüyerek    Sıvatsa   aklanmışlar.  Tamamen   suçsuzluklarının   kanıtlanması   için   birde   İstanbul da  sarayda   yargılanmaları  için   Hupyar   Sultan   Ve   Ali  Baba  birlikte   ellerine   dosyaları   verilerek   Sivas  Kadılığınca  İstanbul’a   gönderilmişler.  1555   yıllarında.  Sarayda   ikisi de   suçsuz   bulunmuşlar. Berat   ederek   geri   dönmüşler. Halk  arasında  ki  “Fırına  girdi”  efsanesi   işte  o  zaman   ortaya   çıkmıştır.  Dergah   ve  Aşevi   dolup   taşarak   işlevini   sürdürmektedir.geçen  olayların   halk  üzerinde ki   piskolojik   etkisi   gittikçe  azalmıştır.  Halk   işinde   gücündedir. Osmanlı  Padişah’ı    geçmiş   atalarını   hatırlayarak   ve  Osmanı   Aliyenin   kuruluşunda   hizmeti   geçmiş , devletin   kuruluşunda   görev   almış   Seyit   soylu   ailelere ,   kişilere   Osmanlı   Hanadanları’nın, ve   Sarayının   minnet   borcunu   ödemek   üzere   geriye   dönük   bir   kanunname   çıkarır.  Bunun   kabzamı  şöyledir.  “Osmanlı  Aliye’ye   kuruluşunda  hizmeti   geçmiş   Seyit   kökenli   kişi   ve  ailelere,  Türbe,  Tekke,  İmaret  hane,  medrese   kurmaları   için   bir   kısım   padişah   mülkü,  vatan   toprağı   Vakıf   arazisi  olarak   bu  kişi  ve  ailelere  verilecek   Onlarda   Vakıf   tesis  edecekler. Bu   vakıflarda   bulunan   arazilerden   vergi,  öşür,  aşar  alınmıyacak.  Bu  vakıf  sahiplerinin  çocukları   askere  çağrılmıyacak. Anğarya  işlerde  çaliştirilmıyacaklar. Vakıf   sahipleri   ölürde  vakfı  işletilmese   bu  vakıflara   asker  gönderilecek   onlar  vasıtası  ile  vakıflar   işlerliğini   sürdürecek   der.”  Bu  kanun   name  bütün   sancaklara  ve  beylerbeyliklerine   gönderilir. Bu  gibi   kişi  ve  Aileleri   bulmak   görevi   verilir.  Sivas  (Rumeli  Beylerbeyliği   yetkilileri)  Hupyar  Sultan   ve  Aşevi  Dergahı   ile   birlikte  değerlendirerek   bu  kanunname   şartlarına   uygun  bulunur.  Hupyar  Sultanın   İsmi   Padişaha   bildirilir.   Padişah   1560   yılında   vakıf   fermanı  beratını   gönderir. Böylece  hupyar  Sultan  Ve  Ali   Baba   vakıf   sahibi   olurlar.  Bu vakıf   fermanı   yeniletilerek   soy  secerelerine  göre  nesiller  boyu   devam  eder. Vakıf   Beratları ,   kaynak:  “Ali   Kenan  Oğlu    ve   İsmail   Onarlı’nın   yazdığı   Hupyar   Ocağı  ve  Beğdilli   Sıraçları   adlı   kitabin   ekleri  bölümünde   vardır. İşte   Hubyar  Sultanın    “Vakıf   Beratının   hikayesi   budur. Osmanlının    bir   Türkmen   önderine   küçük   bir   hediyeside   olsa   Taktirle   karşılıyoruz.  Hupyar  Sultan  , soy  seceresiyle    buna   fazlasıyla   laik   bir  kişidir. Onuda   tebrik   ediyor.  Mekanı  cennet  olsun   diyoruz. Yukarıda   mealini  yazdığım    “Kanunnamenin”   Araştırılıp   Osmanlı   arşivlerinden   bulunmasını   Akademisyen   Türkmen   Bilim   adamlarından   diliyorum. Celali  Ayaklanması   konusu   içinde   dönüp   dolaşarak   bir   çok   bilinmez  konuları    dile   getirdik. Konuları   tasnifsiz   bir   şekilde   iç içe   girmiş   bir   düzende   anlattım. Biliyorum   berrak   olmadı. Okuyucu   yorulur.  Yada   Düşünür  bu  düzensizliği   kendisi   düzeltir. İşte  o zamanda   konuyu   daha   derinlemesine   inceler.  Ne   yapayım   ben    fazla   profosyönel   bir   yazar   değilim.  Buda   benim   sitilim.

Kaz ova    ve     Buzluk    Dağları    Bölgesinde  de    bu  gün  ki   Nüfus   ve   Kültür   yapısı  Kozmopolittir: Türkmenler,   dağlara   çekilince   Türkmenlerin   çekildiği   dağların   eteklerine   Balkan  kökenli   devşirmeleri   yerleştirmişlerdi.  Kaz ova’nın       bölgelerine de   Anadolu dan   balkanlara   taşıdıkları    ve  yunanistanın    Dimetoka   kasabasında   oturan   ve   Osmanlıya   sadakat la   bağlı   olan    ve  Seyit   Ali   sultan   ocağına   bağlı,  Bektaşi  inançlı   Av şar    (Yörük)   Türkmenlerinden    7   köyü    göç   etirerek   getirip   Kaz ovanın    içlerine   yerleştirdiler. Turhal  Çaylı  ve  Pazar   Tepe  çay,  Tokat’ın   Çerçi,  var vara   köyleri   gibi   Emir seyit  köyü   gibi   bir   kaç   köyü de   Bursa dan   getirip   yerleştirdiler. Bunlar   ayaklanma   sonrası   oldu.   O  sırada   bir  çok   köyde  Malatya dan   Dul kadirli   Beyliği  kendi   Türkmenlerinden   gönderdi.   1850  -1877   kaf kas  bölgelerini    Rusların   iş ğal   etmeleri   ile   baskıya  maruz  kalan   Çeçen,  Osetya,    Çerkez  ve  Gürçü   gibi  (Edigey)   Toplulukları   damatları   Padişah  Abdül hamidin   direktifleri  ile   bölgeye   getirilerek   Kaz ovanın   verimli   topraklarına   yerleştirildiler. Bu  gün  bölgede  refah  ve  zenginlik   içinde  yaşıyan   bir   topluluktur.  Rusların   Kars   bölgesini   işğal  etmesiyle   Türkmen,  Kürt,Gürcü  ve  Mesket  Türkü   binlerce   köy  halkı  “93 muaciri”  göçmen  bölgeye   geldi. Bunlar  daha  çok   Buzluk  dağı  bölgesinde   1855  tarihinde  çıkarılan   iskan  kanununa  dayanarak   kurulu   köylere   dağıtılarak  yerleştirildiler. Bütün  bu   yerleştirilmede   Osmanlının   Denge  siyaseti   göz  önüne  alınarak   yapıldı.  Böylece   bölgede  hakim   kültür   olan   Kızıl Oğuz  Türkmen   kültürü   bu   kültürler  arasında   etkinliğini   kayıp   etti.  Farklı   kültürler  arası   asimile   hareketler   yoğunlaştı. Türkmenler   kültürlerini    ancak   gizlilik   faaliyetlerine   önem   vererek   koruya   bildiler. Bunda  “dedelerin”  çok   büyük   emekleri   vardır.Yine   bölge’ye    ayaklanma  sırasında  Kürt  asıllı   Rüstem   Paşa   bölgeye   getirdiği   Kürt   kökenli   askerlere   Kaz ova  da,  zile   maşat  ovasında  Türkmenlerden    aldığı   arazileri   onlara   dağıtarak  Kürtleri   bölgeye   yerleştirmişti. Ondan   önce   bölgede   kürt   nüfusu   yoktu. Birde  bölgeye   1855  yıllarında  ayaklanan  (Sivas  bölgesinde)   Türkmen   asıllı  olup   Kürtleşen    Şerefhan  aşireti   Badıllı  Kürtleri   kaçarak   bölgeye  sığındılar. Bütün  bu   kavimler   bölgede   bir  mozaik  yarattılar. Birbirini   horlamadan   yaşamalarını  ben   bir güzellik sayıyorum.İşte   birde   bölgede   Ermeni, Rum,  Türk  kökenli  hiristiyanlar   ve  bunlardan  dönerek   Türkleşenler   bölgenin   nüfusunu   oluşturmaktadırlar. Bu   denli   zenğin   kültür   mozayiği   bölgeye   canlılık   katmaktaydı.  Düğün  dernekler  çok   renkli   idi.  Geçim   kaynakları   azalıp,  Geçim  zorlaşınca   bölge   çok   göç   vermeye   başladı. Bölgede  genç   nüfus   kalmadı. Yaşlılar   kaldı.  Sermaye   birikimi   sağlanamıyor. Özel  teşebüs  erbabı   yok   denecek   kadar  az,   Bölge  hızla   fakirleşmekte   devlet   yatırmları   yok,  tetbirleri   yok,  senayi    yok   ve   işsizlik   göç   hareketini   durmadan   körüklüyor. Halbuki   bölge   arazileri   hem   çok   bakir  ve   hemde   çok   verimli   mümbit   topraklara  ve   tükenmez   su   kaynaklarına   sahiptir. Eksik   olan   genç   nüfus,  Teşebus   erbabi,  Arge  çalışması  ve   sermaye  ile   teknoliji   uygulamasıdır.Bölge   aydınları   ümitle   Türkiyenin   AB   topluluğuna   dahil   edilmesini   beklemektedir.Bölge   halkları   arasında   kaynaşma   çok  zayıftır. Kooparetifleşme,  şirketleşme   çok   zor  olmaktadır. Çok   kavimli   toplumlar   bundan   zarar   görmektedirler. Kavimler  arasında   rekabet    yoktur. Bu   arazları   ortadan  kaldıracak   toplumları   ortak   hareketlere   teşvik   edecek   kurumlar  mevcut   değildir. Eğitim    eksikliği   vardır. Din   ve   İnanç  bağnazlığı   vardır. Bölge    Turizm     yönündende    büyük   bir   potansiyele  sahiptir. İklim   çok  Musaittir.  Tokat,  Amasya   bir   zincir  oluştursa   yarar  sağlarlar. Ama   her şeyde   sermaye  birikimi   ve  teşebüs  erbabı   öne  çıkıyor. Hiç   olmazsa   Tarımda   bari  bir   marka  yaratılsa   bölge  refah   seviyesini   yükselte bilir. Hayvancılıkta  bölge  için   önemli  bir  değerdir.  Bölgenin   sorunlarını   bu   ifadelerle   dile getirmiş   olduk.  Şunuda   ifade  edeyim  ki   bu  bölgenin   en   enerjik   ve   en   üretken   ve  en   kanaatkar,  aydın   toplumu   Türkmenlerdir. Yani   mülkün   Temel  sahipleridirler. Diğerleri   bunların   miraslarına   konmuşlardır. Bütün   toplulukları   barış   içinde ,dayanışma  içinde  Türkmenleri    takip  etmelerini   ve   rekabete   girmelerini   içtenlikle   diliyorum. İlimiz   topraklarını   ancak  bu   şekilde  kalkındıra   biliriz.  Birlik   beraberliğe   ihtiyacımız   var.  Kaz ova,  Niksar  ovası,  Erbaa  ovası   ve  Zile   ovası   halkımızın   sermayesidir. Bunları    yabancılara   kaptırmıyalım    diyorum. Bu  tavsiyelerle   bu   coğrahya ‘yı  tanıtmaya  ve  değerlendirmeye      son   veriyorum.          Saygılarımla         01   Eylül   2009

                                                             

                                                                                                          Araştırmacı   yazar:         HÜSEYİN    BAY

                                                                                                                                                   ULUTEPE   BELDESİ

                                                                                                                                                   TURHAL

                                                                                                                                                    0 533   514  00  88                                 




Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsminiz:
Mesajın:
TEBDER KURULUMUDUR